SZKOŁA   Z   KLASĄ                    SZKOŁA   Z   TRADYCJĄ                  SZKOŁA   PRZYJAZNA   UTALENTOWANYM   UCZNIOM           SZKOŁA   PRZYJAZNA   RODZINIE                    
 
 
       
 

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Św. Kingi w Sanoku...

 historia szkoły - kalendarium

zobacz również:

XIV w. - XIX w. 1912 - 1939 1939 - 1945 1945 - 1966
1966 - 1987 1987 - 1997 1997 - ...  
 

POWSZECHNE SZKOLNICTWO W SANOKU

OD OKRESU STAROPOLSKIEGO DO EPOKI AUTONOMII GALICYJSKIEJ

Początki szkolnictwa sanockiego sięgają XIV wieku. Pierwsza szkoła w naszym mieście została utworzona przy kościele parafialnym Św. Michała Archanioła, dzięki staraniom ówczesnych władz miejskich i parafialnych: świadczy to o dużym zrozumieniu dla potrzeby kształcenia elementarnego młodzieży męskiej. Istnienie szkoły zostało poświadczone w dokumencie wójtowskim z 8 lutego 1380 roku, w którym to odnotowane zostało imię Marka, rektora szkoły sanockiej, jednocześnie

pisarza miejskiego. Kolejni rektorzy to: Jakub, Jan (prawdopodobnie), Michał z Dukli i Bartłomiej (prawdopodobnie).

Do głównych obowiązków szkoły należało nauczanie młodzieży katechizmu. Odbywało się ono w niedzielę przed nieszporami lub przed sumą. W obecności zgromadzonych w kościele wiernych uczniowie recytowali głośno fragmenty modlitw, artykułów wiary oraz przykazań boskich i kościelnych. Nadto nauczyciel codziennie śpiewał z uczniami msze, w niedziele i święta dodatkowo jutrznię i nieszpory, brał udział w pogrzebach, śpiewając wówczas pieśni i modlitwy żałobne. Zatem głównym miejscem pracy nauczyciela był kościół.

Mimo, że przeważała tu służba duchowna, preferująca śpiew kościelny, szkoła parafialna miejska wyposażała ucznia w umiejętność czytania i pisania, zapoznając go z podstawami języka łacińskiego. Pilnowano bowiem, aby chłopcy wprawiali się codziennie „w ładnym pisaniu liter łacińskich i ortografii – tam, gdzie poziom nauczyciela był odpowiedni – autorów klasycznych: Cycerona, Katona i innych” (S. Kot, „Szkolnictwo parafialne w Małopolsce” w w. XVI-XVIII”, Lwów 1911), uczyli się ministrantury i czytali. Było to szkolnictwo elementarne, ale dawało możliwość dalszego kształcenia w szkołach kościelnych typu średniego oraz na uniwersytecie.

Stan informacji źródłowych na temat szkolnictwa sanockiego jest bardzo ubogi, brak dokumentów, zapisów. Mimo tego można założyć, że wspomniana szkoła funkcjonowała przez cały wiek XVI i stulecie następne.

Z danych wynika, że w XVIII wieku wystąpiły znaczne problemy kadrowe. Wizytujący kościoły biskup przemyski Aleksander Fredro, nakazał w  roku 1730  miejscowym  władzom

szukać, zdolnego rektora szkoły do nauczania młodzieży sanockiej” (AP Przemyśl, rps 160). Można powątpiewać, czy owo polecenie zostało wykonane. W 1745 roku bowiem, w wymagającym remontu budynku szkolnym zamieszkał organista, który podjął też w zastępstwie nauczyciela obowiązek nauczania. Nie posiadała nauczyciela szkoła parafialna również w 1755 roku, ale być może elementarne wiadomości przekazywał nadal młodzieży męskiej organista.

Miernikiem poziomu szkoły są zawsze kariery jej absolwentów. Skromny materiał źródłowy uniemożliwia prawie śledzenie ich losów. Wyjątek stanowią tu jedynie spisy studentów Akademii Krakowskiej. Obliczono, że w latach 1416-1590 Sanok zasilił Akademię Krakowską 36. studentami. Najsławniejsi z nich to: Grzegorz z Sanoka - wielki humanista, polityk i Jan Grodek - profesor prawa, dziewięciokrotny rektor Akademii Krakowskiej.

W tym okresie funkcjonowały również na terenie Sanoka szkoły przycerkiewne i szkoła żydowska.

W okresie niewoli austriackiej Sanok posiadał cztery szkoły: Szkołę Normalną, zwaną też Szkołą Główną, Szkołę Panieńską (trzyklasową), szkołę żydowską i szkółkę przy cerkwi prawosławnej pod wezwaniem Zesłania Świętego Ducha.

Władze   miasta   świadczyły  niewielką   pomoc  na  rzecz

wymienionych placówek. Wyrażała się ona jedynie poprzez skromne dopłaty do pensji nauczycielskiej oraz stałe wsparcie (Szkoła Panieńska) w postaci drewna opałowego z miejscowego lasu. Nadzór nad wspomnianymi szkołami sprawowali miejscowi dziekani wyznania rzymskokatolickiego i grekokatolickiego oraz ich zastępcy. Do roku 1856, średnio biorąc, do szkoły typu podstawowego uczęszczało tylko co dziesiąte dziecko. W kolejnych latach nastąpiła w tym zakresie znaczna poprawa.

Czasy autonomii galicyjskiej przyniosły istotne reformy. W miejsce dawnego typu szkół: parafialnych, trywialnych, i głównych, powstały szkoły ludowe pospolite, a w końcu wieku XIX również i wydziałowe. Nadzór nad szkolnictwem sprawowała Rada Szkolna Krajowa (mając rangę ministerstwa).

W ciągu półwiecza w szkolnictwie zaszły poważne zmiany. Przywrócono, jako wykładowy, język polski, przybywało budynków szkolnych, wzrosła ilość uczniów i nauczycieli, zostały utworzone szkoły o wyższym stopniu zorganizowania. Sanok był w omawianym czasie stolicą powiatu i z tej racji również siedzibą inspektoratu i Rady Szkolnej Okręgowej.

W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XIX wieku istniały w Sanoku dwie etatowe, czteroklasowe szkoły ludowe pospolite: męska (kierowana przez Jana Müllera) i żeńska (kierowana przez Teodozję Drewińską).

W latach dziewięćdziesiątych został podniesiony stopień organizacyjny obydwu szkół: męska stała się pięcio-, a żeńska sześcioklasową. W męskiej wykładali tylko nauczyciele, a w żeńskiej tylko nauczycielki. Z chwilą powołania w Galicji szkół

wydziałowych, w Sanoku utworzono trzyklasową szkołę wydziałową męską, połączoną z czteroklasową ludową oraz analogiczną - żeńską. Obydwie miały siedzibę w nowo wybudowanym gmachu przy ulicy Mickiewicza. Stopniowo zwiększono ilość lat nauki dziewcząt do pięciu.

Przed wybuchem I wojny światowej działały w Sanoku następujące szkoły: pięcioklasowa etatowa wydziałowa żeńska, połączona z czteroklasową ludową (dyrektorem była T. Drewińska), trzyklasowa prowizoryczna żeńska szkoła wydziałowa, połączona z czteroklasową szkołą ludową im. K. Hoffmanowej, wyodrębniona z macierzystej szkoły przy ulicy Mickiewicza (kierowana przez Julię Placzkową), czteroklasowa szkoła ludowa, późniejsza im. Św. Kingi (kierowana przez Jadwigę Tomasik).

Podobnie zwiększała się liczba szkół dla chłopców, w latach 1911 - 12 otwarto dwie kolejne placówki. Powiększająca się liczba szkół stworzyła potrzebę ich numeracji oraz nadania im nazw. Najwcześniej otrzymała imię szkoła męska przy ul. Mickiewicza (cesarza Franciszka Józefa II) i znajdująca się w tym samym budynku szkoła żeńska (Królowej Jadwigi).

Niewiele wiemy o organizacji szkolnictwa żydowskiego w mieście. Dzieci wyznania mojżeszowego uczęszczały do szkół ludowych i wydziałowych, dostępnych dla wszystkich, albo były wysyłane do Dukli, gdzie funkcjonowała prywatna (z prawem publiczności) trzyklasowa szkoła izraelicka męska. Oprócz tego dzieci żydowskie, uczęszczające do szkół sanockich z językiem polskim, uczyły się jeszcze w szkole zorganizowanej przez kahał, w której wykładano w języku hebrajskim i uczono Talmudu.

Po wybuchu I wojny światowej  większość nauczycieli uszła

z miasta przed wkraczającymi wojskami rosyjskimi i rozproszyła się po całej monarchii. Schronili się na Morawach, Węgrzech, Austrii i przez cały rok 1914/15 nie było nauki. Rosjanie zajęli wszystkie budynki szkolne na szpitale, a do niektórych wprowadzili nawet konie. W roku szkolnym 1915/16 rozpoczęto wprawdzie naukę, ale w warunkach bardzo prymitywnych. Przy znacznie mniejszej frekwencji realizowano program wybiórczo.

W okresie autonomicznym istniał obowiązek uczęszczania do szkoły przez 6 lat, choć szkoła była czteroklasowa. Pod koniec wieku XIX dodano jeszcze trzy lata nauki dopełniającej: statut z 1897 roku nakazywał uczniom uczęszczanie, po ukończeniu klasy czwartej, na kurs nauki dopełniającej. Nauka była bezpłatna i obowiązkowa. Dużo jednak upłynęło czasu, zanim osiągnięto powszechność nauczania, bowiem z obowiązku szkolnego władze zaczęły rozliczać rodziców późno i mało skutecznie. Dopiero pod koniec stulecia wprowadzono sankcje dla rodziców nieposyłających dzieci do szkoły, w formie grzywny albo aresztu.

Zmienione zostały w tym czasie również zasady klasyfikowania. Po roku 1895 nauczyciel obowiązany był podać na świadectwie ilość opuszczonych godzin, usprawiedliwionych i nieusprawiedliwionych. Według starych zasad (obowiązujących do 1895 roku) pilność oceniano jako wzorową, należytą, dostateczną, niejednostajną i małą. Nowe przepisy nakazywały ją oceniać jako: wytrwałą, dobrą, dość dobrą i małą. Dawniej zachowanie określano na świadectwie jako wzorowe, chwalebne, przyzwoite, bez nagany, nie bez nagany, naganne. Po nowemu należało je jako: chwalebne, dobre, dość dobre, naganne. Do oceny postępów w nauce dawniej używano stopni: bardzo dobry, dostateczny, uczciwy, niedostateczny, mały, a po zmianie: bardzo dobry, dobry, dostateczny i niedostateczny. Postęp ogólny dawniej był: pierwszy celujący, pierwszy, drugi, trzeci. Nowy sposób pokrywał się z ocenami z przedmiotów. Uczeń nie przechodził do następnej klasy, gdy otrzymał ocenę niedostateczną.

Rodzice byli informowani o postępach dzieci w szkole czteroklasowej poprzez świadectwa (cenzurki) z każdego półrocza, zaś w szkole pięcio - i sześcioklasowej - z czterech okresów nauki. Do lat dziewięćdziesiątych XIX wieku stosowano zasadę publicznego egzaminowania dzieci z wiadomości nabytych w ciągu roku. Ze względu na duże obciążenie psychiczne uczniów, zaniechano tego przedsięwzięcia.

 
 
 
 
 
 

Wszelkie Prawa Zastrzeżone © waja 2010